Hygge

Selamlar Canlar,

Bu kış günlerinde içimizi ısıtacak bir hayat felsefesi keşfettim ve sizler için derledim. Karanlık, kasvetli havalar için Danimarka insanının ürettiği yegane panzehir. Hygge(Hüge diye okunuyor), tam kelime çevirisi Türkçe'de bulunmamakla birlikte kelime kökeninin "Hug(sarılmak)"tan geldiği düşünülüyor. "Cosiness" kavramı tam karşılamıyor ama ne demiş Shakespeare: "İsim dediğin nedir ki? Adı gül olmasa da öyle güzel kokmaz mıydı gül?". Kelimeyi tam anlamasak da temsil dünyasından bize uygun bir mana zihnimizde üretebiliriz pekala. Esenlik, huzur, sıcak ve güven dolu bir halin içinde olmak olarak da yorumlanabiliyor zaman zaman. O kadar geniş bir kullanım alanı var ki, biyolojik olarak baktığınızda size oksitosin salgılatan her şey hygge veren şey anlamına gelen "hyggelig" olabiliyor. Bir dostla sıcak sohbet, yanan bir mumu izlemek, pofidik battaniyeler, sıcak çikolata, aile geceleri, sarılmak... Biliyoruz ki Danimarka, dünyanın en yüksek vergi oranlarına sahip olmasına rağmen Avrupa Mutluluk indexlerinde her yıl ilk beşte yer alan, dünyanın en mutlu ülkelerinden biri. Öyle ki ülkenin, vatandaşlarının refah seviyesini arttırmak için kurulan "Mutluluk Araştırmaları Enstitüsü" bile var. Onlara göre hayat, hygge'yi bulmaktan, onu her deneyime katmaktan geçiyor. Kitapta bu kavram için şöyle bir tanım var;

"Hygge eşyalardan ziyade ortam ve deneyimle ilgilidir. Evde olma hissidir, gardımızı indirmekle ilgilidir. Biriyle hayata dair ufak tefek ya da önemli konularda derin konuşmalar yapmak, tek başına oturup bir fincan çay içmektir."

Peki gelelim bu kış ayazlarında hayat kalitemizi arttırmak için bu Danimarka'nın kadim öğretisinde olan neyi kendi hayatımıza katabileceğimize. Önce kokusuz, sağlığımıza zarar vermeyecek bir mum alarak başlıyoruz. Kitapta mum ışığı, şömine ateşi gibi şeylerin mutluluk üzerinde büyük etkileri olduğundan bahsediyor. Kitap bu ateş merakımızı objeler üzerinden işlemiş olsa da neden onu sevdiğimiz ya da onu izlemeyi neden sevdiğimiz de son derece merak uyandırıcı. Evrimsel süreçte güvenlik, ısınma ve toplumsal birliktelikle ilişkilendirilmiş olması bir etken olabilir. Ayrıca alevlerin tekrarlayan fakat öngörülemez hareketlerinin düşük bilişsel yük gerektiren “yumuşak dikkat” (soft fascination) yaratması da bizi rahatlatıyor. Ritmik ışık ve hareketin parasempatik sinir sistemini aktive ederek sakinleştirici bir etki üretmesine ve ateşin kültürler arası düzeyde yaşam, dönüşüm ve anlam gibi arketipsel sembollerle kodlanarak duygusal rezonans oluşturması da onu izlemenin bize neden iyi geldiğini aslında açıklıyor. Bu çok katmanlı etki, ateşi izleme deneyiminin hem stresimizi azaltan hem de hem de bilişsel olarak onarıcı olmasını sağlıyor.

Dolayısıyla fırsat buldukça evimizde bir mum yakmanın ve bir kaç dakika izlemenin faydaları büyük olabilir. Mumu yakıp, elimize sıcak bir içecek, üzerimize sıcak bir battaniye almak, yalnızca hyggelig bir deneyim değil, bilişsel sistemimizi onarmanın da bir yolu yani. Bunun yanında hygge, yalnızca mumla değil, ışıkla sıcak bir atmosfer yaratmakla da ilgileniyor. Kitapta ünlü mimar Poul Henningsen'in bir sözü yer alıyor: 

"Bir yeri doğru bir şekilde aydınlatmak parayla olmaz, bir kültür gerektirir."

Loş ışık, zihnin çalışma sistemini, (çevresel psikoloji tam da bu konularla ilgileniyor) tamamen değiştirebiliyor. Maalesef ki Türkiye'de bu durum henüz yeterince tartıştığımız ya da okullarda yeterince düşündüğümüz bir mesele değil. Hele de mimarlar açısından özeleştiri yapacak olsak, odanın tefrişinde hiç olmayan o aydınlatma elemanlarının her türlü söz hakkını önce elektrikçiye sonra müşteriye devrediyoruz. Bununla ilgili Bologna'da çalıştığım tasarım ofisinde çok ilham verici deneyimler edinmiştim. Bir çift oturma odalarının tasarlanması için gelmişlerdi ve biz yaklaşık 2 hafta, aydınlatmanın türünden, hangi firmadan alınacağı, kaç lux lamba kullanılacağına kadar uzun uzun konuşup durmadan render almıştık. Canım Michele benim programda objeleri neden en son parlaklıkta kullandığımı hep yadırgamıştı... 

Lütfen odanızın günlük kullanım aydınlığının yanında, lokal olarak da aydınlatabileceğiniz, loş bir atmosfer yaratacak bir aydınlatma elemanı eklemeyin, akşamları o ışıkta oturmayı deneyin. Uyku kalitenizi arttırıp stres seviyenizi bir hayli düşürecek bu küçük müdahele, belki yaşadığımız o evle bağımızı da güçlendirecek minik bir adımdır. Bu dönem kutsal mekanlarda ışık, dini metinlerde ışık metaforu, loş ışığın kullanıcıya etkisi üzerine biraz okuma fırsatı buldum, belki bir sonraki yazının konusu olur. Her neyse hygge sadece ışık değil elbette, kendinizi rahat hissettirecek her şey. 

Birleşmiş milletler Dünya Mutluluk raporuna göre: Temel yaşam standartları Hygge için yeterli olmakla birlikte, temel koşullar sağlandıktan sonra mutluluk, gelirden ziyade insan ilişkilerinin kalitesiyle ilgilidir. Öyle ki sözü edilen Enstitü'nün başkanı Wiking, "İnsanlara ne kadar mutlu olduklarını soramıyorsam sosyal ilişkilerinden ne kadar memnun olduklarını sorarım?" diyor. 

Hygge için gerekli insan sayısı Danimarkalılar için 3 veya 4 kişi. Yani o sıcak konfor alanlarına birini kolay kolay almadıklarını söyleyebiliriz. Ama bir kez içeri girdiniz mi artık hep içeridesinizdir. Bu açıdan daha güvenli. Daha yuva gibi. Kitapta "anı" yaratmak diyor bu sıcak yuvanın tuğlası. Sevdiklerinizle bir gelenek yaratın. En sevdiklerinizle her ayın ilk cuması bir kahve, ailenizle her perşembe bir film gecesi gibi. Hygge tek başına mümkün olsa da haftada bir kez aile veya arkadaşlarla yapılması gereken bir şey Danimarkalılara göre. Ailecek izlediğiniz o klasik film, o tebessümle baktığınız aile albümleri, lezzetli bir çikolata ya da ucu bucağı olmayan derin sohbetleriniz... Bunların hepsi hayatın olağan akışı içinde zihninize daha güvende hissedebileceğini hatırlatabileceğiniz küçük adımlar. Ancak bilinçli durumlarda uygulanınca. 

Çünkü yaşam, üzerine düşünmezsem öylece geçer. Değmeden. Bense bu teğetlikten bir şey öğrenmem. Delip geçecek, yıkıp geçecek, yakıp geçecekse bile hayat, üzerinde çokça düşünmem, düş eylemem gerek. Yaşadığımı yüzümdeki çizgilerimden, eskiyen kıyafetlerimden ve daha anlamlı bakan gözlerimden bileceksiniz. 

Yazıyı burada bitireceğim ama her izlediğimde içimi sıcacık eden bir kısa filmi, bir sahneyi, bir şarkıyı sizler için bırakıyorum.

Çok sarıldım,

Çok öptüm.

Vera

Sedat Anar - Nefes

Colors of the Wind

Oğlan, Köstebek, Tilki ve At